Zarada kupaca tridesetogodišnje državne obveznice SAD porasla je danas na 5,44%, što je najviša stopa prinosa od 2004. godine, a ni u Evropi ne stoje mnogo bolje. Razlog - strah od inflacije i rasta zaduženosti države. Kakva je situacija u regionu?
Prinos je tokom dana porastao za čak četiri bazna poena, nakon novog skoka cena nafte, pošto viši troškovi energije dodatno podstiču zabrinutost investitora zbog inflacije i mogućnosti da centralne banke duže zadrže visoke kamatne stope, prenosi Blumberg.
Prinos na dvogodišnje američke obveznice skočio je za više od 1,5 procentnih poena od početka rata Sjedinjenih Američkih Država i Irana, dok je prinos na tridesetogodišnje obveznice povećan za više od 0,8 procentnih poena.
Rast prinosa povećava troškove finansiranja američke vlade, koja se suočava sa dugom od oko 40 biliona dolara.
Na globalnom tržištu vlada trend rasprodaje državnog duga, a prosečan prinos na državne obveznice širom sveta približava se 4%, što je najviši nivo od 2007. godine.
Prinos na nemačke desetogodišnje obveznice dostigao je 3,57% (najviše od 2009.), dok je prinos na japanske desetogodišnje obveznice porastao na 3,15% (najviši od 1996.).
Rast prinosa odražava kombinaciju faktora, uključujući inflatorne pritiske povezane sa ratom između Sjedinjenih Američkih Država i Irana, snažnu američku privredu i veliko novo zaduživanje država, ali i tehnoloških kompanija.
Šta stoji iza rasta
Neposredni okidač bila je sreda, kada su snažni pokazatelji poslovne aktivnosti u SAD podstakli spekulacije o bržem podizanju kamata. Indeks kupovnih menadžera u uslužnom sektoru porastao je u septembru na 58,7, najviši nivo u gotovo pet godina, a tome su se pridružili i oštri komentari jednog zvaničnika Feda i visoke cene nafte. Dnevni rast prinosa na desetogodišnje obveznice od oko 0,15 procentnih poena bio je najveći od aprila 2025.
Analitičari Dojče banke ocenjuju da otporan rast omogućava Fedu da nastavi sa povećanjem kamata radi suzbijanja inflacije.
Iza kratkoročnih kretanja stoje i strukturni pritisci. Deficit američkog budžeta iznosio je 432,3 milijarde dolara samo u julu, što je najviše od marta 2021, a kamate na dug koštaju državu oko 1,2 biliona dolara ove godine. Ukupan javni dug SAD prešao je 40 biliona dolara, više od 120% godišnje ekonomske proizvodnje.
Uz to, države istovremeno izlaze na tržište sa velikim količinama duga, dok centralne banke više ne otkupljuju obveznice u obimu iz perioda kvantitativnog popuštanja, pa veći deo tereta pada na privatne investitore.
Kako je rekao jedan portfolio menadžer, investitori koji vezuju novac na 30 godina traže znatno veću naknadu. Analitičari kao dodatni činilac navode i veliko korporativno zaduživanje za izgradnju infrastrukture za veštačku inteligenciju.
Skuplji novac i u regionu
Rast prinosa oseća se i u Jugoistočnoj Evropi, ali različito. Bugarska desetogodišnja obveznica, sa kreditnim rejtingom BBB+ i javnim dugom od oko 30% BDP-a, donosi oko 4,40%, što je gotovo 90 baznih poena iznad odgovarajuće nemačke obveznice.
Prinos na hrvatsku desetogodišnju obveznicu iznosio je 3,95% 22. septembra, 36 baznih poena više nego mesec dana ranije i 88 više nego pre godinu dana.
Rumunska desetogodišnja obveznica porasla je 24. septembra na 7,53%, za 59 baznih poena za mesec dana, na najviši nivo u poslednjih dvanaest meseci, odnosno gotovo četiri procentna poena iznad nemačke.
Srbija se u dinarima zadužuje između tih polova: dugoročne dinarske obveznice nude prinose od 5,0% do 5,6%, zavisno od ročnosti, a petogodišnja emisija prodata je na junskoj aukciji po 5,00%, u odnosu na 4,49% u januaru.
Desetogodišnja obveznica sa dospećem 2035. prodata je na januarskoj aukciji po prinosu od 5,07%.
Od 1. septembra ove obveznice dostupne su i međunarodnim investitorima preko Euroklira. Prema oceni profesora Beogradske bankarske akademije Mališe Đukića, rast prinosa na nemačke i američke obveznice povećaće cenu zaduživanja u Srbiji čak i ako premija rizika ostane na postojećem nivou.
Poređenje treba čitati s povećanom dozom opreza: Bugarska i Hrvatska su u Evrozoni, dok se Srbija i Rumunija ovde porede u lokalnoj valuti, pa razlika u prinosu uključuje i valutni rizik.
